Χρονοδιάγραμμα περιόδου 1922-1955

http://www.dipity.com/zoepapad/1922-1955/#timeline

            Ελληνισμός της  Μ.Ασίας 1922-1955

 Στης παραλιακή πόλη της Μ.Ασίας,τη Σμύρνη υπερείχε μέχρι και τα τέλη του 20ου αι. το ελληνικό στοιχείο, των άλλων εθνικοτήτων (Αρμένιοι,Τούρκοι) Το γεγονός αυτό ομολογούσαν έμμεσα και οι ίδιοι οι Τούρκοι, αποκαλώντας τη Σμύρνη "Γκιαούρ Ισμίρ" (" Άπιστη Σμύρνη, δηλ. Σμύρνη των απίστων). Με την αυγή του 20ου αι. η αριθμητική υπεροχή του  ελληνικού πληθυσμού άρχισε να ακολουθεί "γεωμετρική πρόοδο". Κατά την εποχή του Α' Παγκοσμίου πολέμου ο πληθυσμός ανέρχονταν στους 350.000 από τους οποίους ήταν :
Έλληνες   200.000        Τούρκοι    80.000        

Διάφοροι(Αρμένιοι,Εβραίοι,Ιταλοί,Γάλλοι,Άγγλοι)  70.000

Ο σημερινός Ελληνισμός της Τουρκίας αποτελείται σε κύριο βαθμό από τους Έλληνες Χριστιανούς Ορθόδοξους,που κατοικούν στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου. Αυτοί οι Έλληνες είναι απόγονοι των 200,000 περίπου Ελλήνων, που επιτράπηκε να παραμείνουν στην Τουρκία, μετά την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Μετά από συστηματική καταπίεση ο αριθμός αυτός συρρικνώθηκε σημαντικά, κυρίως κατά το έτος 1955, με αφορμή τις εξελίξεις που συντελούνταν στο Κυπριακό. 

                        

           

                        Μικρασιατική καταστροφή

Η μικρασιατική καταστροφή σήμανε το τέλος του ελληνισμού στην Μ.Ασία. Συνολικά είχε ως αποτέλεσμα 25.000 νεκρούς και τραυματίες στρατιώτες από ελληνικής πλευράς. Πάνω από 1.500.000 Έλληνες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες των προγόνων τους και να έρθουν σαν πρόσφυγες στην Ελλάδα, αφήνοντας πίσω τους πάνω από 600.000 νεκρούς.

                                                                            

Το Ελληνικό κράτος εξαιτίας της Μικρασιατικής εκστρατείας είναι εξαντλημένο οικονομικά και είναι υποχρεωμένο να θρέψει, να στεγάσει, να περιθάλψει, να τονώσει ηθικά και να εντάξει κοινωνικά 1.500.000 Μικρασιάτες πρόσφυγες.

Τα γεγονότα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα, μετά τη Καταστροφή της Σμύρνης, εκκένωση της χερσονήσου της Καλλίπολης  από το εκεί ελληνογενές στοιχείο, με την “υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών” που ακολούθησε στη συνέχεια, μέχρι το 1924, απ΄ όλη τη Μικρά Ασία και τον ερχομό 1,5 εκατομμυρίων ελληνογενών προσφύγων στην Ελλάδα.

                

         Ελληνική κοινότητα κατά 1947-1955

Μετά το 1947 βλέπουμε την ελληνική ομογένεια να αναδιοργανώνεται και να ανακάμπτει, εκμεταλλευόμενη μια αναπάντεχη χαλάρωση των ασφυκτικών όρων και συνθηκών της πολιτικής ζωής στην Τουρκία. Μέσα σε μια οκταετία περίπου, και παρά τους οποιουσδήποτε περιορισμούς, η ελληνική κοινότητα κατόρθωσε να αναδιοργανώσει επί νέας βάσεως τους διάφορους πολιτιστικούς και αθλητικούς συλλόγους.

 Ωστόσο ,η ραγδαία αυτή ανάπτυξη έμελλε να δύσει γρήγορα.. Στις 28 Αυγούστου συνέβη ένα γεγονός, το οποίο μπορούμε να πούμε ότι υπήρξε το προανάκρουσμα των όσων επρόκειτο να ακολουθήσουν. Την ώρα της Θείας Λειτουργίας είκοσι Τούρκοι, υπό τα απαθή όμματα της αστυνομίας, όρμησαν και λεηλάτησαν τις εκκλησίες Παναγίας Νεοχωρίου και Αγίων Ταξιαρχών Στένης. Μόλις δόθηκε το σύνθημα, ο μαινόμενος τουρκικός όχλος ξεχύθηκε στους δρόμους της Πόλης και άρχισε να λεηλατεί κάθε τι το ελληνικό, πλην όμως Τούρκων υπηκόων, καθώς και άλλων μη μουσουλμανικών μειονοτήτων πυρπολώντας ελληνικά καταστήματα, σπίτια, σχολεία και βεβηλώνοντας εκκλησίες ακόμα και νεκροταφεία δημιουργώντας τρομοκρατία και ανασφάλεια για τις υφιστάμενες μειονότητες.
Είναι χαρακτηριστικό το ότι, ενώ πολλοί απλοί Τούρκοι ασφαλώς δεν ενέκριναν τα όσα διεπράχθησαν εναντίον των Ελλήνων, εν τούτοις, ουδείς Τούρκος πρόδωσε λεπτομέρειες του σχεδίου σε Ρωμιό φίλο του, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, όπου γενικώς και αορίστως ανέφεραν για «κάτι άσχημο που επρόκειτο να συμβεί εκείνες τις ημέρες». Η ελληνική κοινότητα της Μ.Ασίας συρρικνώθηκε δραματικά ύστερα τα Σεπτεμβριανά του 1955. 

Πηγές: wikipedia,  kathimerini.gr , πάπυρος Larouse Britanica, diasporic.org

Κων/λη Από τον Α παγκόσμιο πόλεμο εως την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923 (εισαγωγή)

                                 

                                                             Εισαγωγή Α Παγκόσμιος 

To 1908 η πόλη καταλήφθηκε από τον στρατό του κινήματος των Νεότουρκων, και ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β' εκθρονίστηκε. H Επανάσταση των Νεότουρκων επιτάχυνε τη διαδικασία προσαρμογής της πόλης στα δυτικά πρότυπα, η οποία είχε ξεκινήσει ήδη από το 1839 και τον σουλτάνο Αμπντούλ Μετζίτ Α΄, με τη μεταρρύθμιση που ονομάστηκε Τανζιμάτ. Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων (1912-13), αποτράπηκε η κατάληψή της από τον βουλγαρικό στρατό, η πορεία του οποίου ανακόπηκε στα προάστια της πόλης. Στο διάστημα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου βρισκόταν σε αποκλεισμό και με το πέρας του πολέμου ετέθη υπό βρετανική, γαλλική και ιταλική κατοχή μέχρι το 1923. Με την άνοδο του Κεμάλ Ατατούρκ, ο τελευταίος οθωμανός σουλτάνος, Μεχμέτ Στ', εγκατέλειψε την πόλη το 1922. Παράλληλα, η Κωνσταντινούπολη έχασε την ηγεμονία που διατηρούσε για περισσότερο από μία χιλιετία, καθώς πρωτεύουσα της νεοσύστατης Δημοκρατίας της Τουρκίας ανακηρύχθηκε η Άγκυρα. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1920, ο πληθυσμός της Κωνσταντινούπολης είχε μειωθεί δραστικά, φθάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων εκατό ετών.

                                                                         Διωγμός 1922

                                                                      

Με το διωγμό του 1922, άρχισε αυτό που δικαίως μπορεί να θεωρηθεί το πιο μακρύ,το πιο θεματικό οδοιπορικό στην ιστορία. Πρόκειται για την αναγκαστική μετακίνηση δύο εκατομμυρίων χριστιανών και μωαμεθανών και στις δύο ακτές του Αιγαίου.
Η ανάκαμψη της Τουρκίας μετά την ήττα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και η επακόλουθη νίκη της επί των Ελλήνων στη Μικρά Ασία ήταν οι αιτίες αυτής της μεγάλης μετακίνησης, που τελικά πήρε τη μορφή ενός ΄΄διακανονισμού ανταλλαγής΄΄ φυλετικών μειονοτήτων –σύμφωνα με ειδικούς όρους –που τελούσε υπό την υψηλή επίβλεψη της Κοινωνίας των Εθνών. Ωστόσο, τα πρώτα επεισόδια του δράματος της ανταλλαγής έμελλε να παιχτούν με την υπόκρουση των κανονιών, το κροτάλισμα των πολυβόλων και με φόντο τις φλόγες από το ολοκαύτωμα της Σμύρνης.

                               Ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας

Η Ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας (Mübadele) βασίστηκε στην θρησκευτική ταυτότητα, και περιελάμβανε τους Έλληνες ορθόδοξους χριστιανούς πολίτες της Τουρκίας, και τους Μουσουλμάνους πολίτες της Ελλάδας.

Η Ελληνοτουρκική ανταλλαγή ήταν αποτέλεσμα του Τουρκικού Πολέμου Ανεξαρτησίας. Μετά την είσοδο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ στην Σμύρνη, την οποία ακολούθησε η διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στις 1 Νοεμβρίου του 1922, υπογράφηκε επίσημη συνθήκη ειρήνης με την Ελλάδα κατόπιν μηνών διαπραγματεύσεων στη Λοζάνη, στις 24 Ιουλίου 1923. Δύο μήνες μετά τη συνθήκη οι Σύμμαχοι παρέδωσαν την Κωνσταντινούπολη στους Εθνικιστές, σηματοδοτώντας την οριστική αναχώρηση των κατοχικών συμμαχικών δυνάμεων από την Ανατολία.

Στις 29 Οκτωβρίου 1923 η Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση ανακοίνωσε την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, ένα κράτος το οποίο θα περιελάμβανε το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών που είχε διεκδικήσει ο Κεμάλ Ατατούρκ στο Εθνικό Σύμφωνο του 1920.

Την κυβέρνηση του κράτους ανέλαβε το κόμμα του Μουσταφά Κεμάλ, το Λαϊκό Κόμμα, το οποίο αργότερα έγινε το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα. Το τέλος του Πολέμου της Ανεξαρτησίας έφερε νέα διοίκηση στην περιοχή, αλλά και προβλήματα με την δημογραφική αναδιάρθρωση των πόλεων, πολλές από τις οποίες είχαν εγκαταλειφθεί. Η ελληνική κατοχή και η άμυνα των Τούρκων εθνικιστών είχαν αφήσει πολλές πόλεις της Τουρκίας λεηλατημένες και σε ερείπια.

Με τους βαλκανικούς πολέμους η Ελλάδα είχε σχεδόν διπλασιάσει την επικράτειά της, ενώ ο πληθυσμός είχε αυξηθεί από περίπου 2,7 εκατομμύρια σε 4,8 εκατομμύρια. Με τον νέο πληθυσμό η αναλογία των ‘μειονοτήτων’ στην Ελλάδα αυξήθηκε στο 13%, και μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου σε 20%. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού αυτού ήταν Μουσουλμάνοι, αλλά όχι απαραίτητα ελληνικής εθνικότητας. Αυτό είναι ιδιαίτερα πραγματικότητα στην περίπτωση των Αλβανών που κατοικούσαν στην περιοχή Τσαμουριά της Αλβανίας. Κατά τις διαβουλεύσεις στη Λοζάνη το ερώτημα ποιος ακριβώς ήταν Έλληνας, Τούρκος ή Αλβανός προέκυπτε συνέχεια. Οι Έλληνες και οι Αλβανοί αντιπρόσωποι προσδιόριζαν ότι οι Αλβανοί στην Ελλάδα, οι οποίοι κατά κύριο λόγο ζούσαν στο βορειοδυτικό μέρος της χώρας, δεν ήταν τούρκικης εθνότητας, και διαφοροποιούνταν από τους Τούρκους (Οι Αλβανοί σε εκείνη την περιοχή περιελάμβαναν και Μουσουλμάνους και Ελληνορθόδοξους). Η κυβέρνηση της Άγκυρας ακόμα ανέμενε χιλιάδες "τουρκόφωνους" από την Τσαμουριά να φτάσουν στην Ανατολία, για να εγκατασταθούν στις πόλεις Ερντέκ, Αϊβαλί, Μούγλα, Αττάλεια, Σενκιλέ, Μερσίνη και Άδανα. Τελικά οι ελληνικές αρχές αποφάσισαν να απελάσουν χιλιάδες Μουσουλμάνους από την περιοχή της Τσαμουριάς, μαζί με αμέτρητους άλλους από τις πόλεις Λάρισσα, Λαγκαδάς, Δράμα, Έδεσσα, Σέρρες, Φλώρινα, Κιλκίς, Καβάλα και Θεσσαλονίκη. Μεταξύ του 1923 και 1930 η είσοδος αυτών των προσφύγων στην Τουρκία θα άλλαζε δραματικά την κοινωνία της Ανατολίας. Μέχρι το 1927 οι Τούρκοι είχαν τοποθετήσει στην περιφέρεια της Προύσας μόνο, 32.315 άτομα από την Ελλάδα .

       ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1922-1955

      Η Κωνσταντινούπολη αποτελεί μέχρι και σήμερα το σημαντικότερο πολιτιστκό κέντρο της Τουρκίας .Κατά τον  20ό αιώνα παρατηρείται ανάπτυξη του πολιτισμού της πόλης .Ο αριθμός των Τούρκων ζωγράφων και γλυπτών που εκπαιδεύτηκαν στην Ευρώπη αυξήθηκε , ενώ παράλληλα ευρωπαίοι καλλιτέχνες συνέχισαν να επισκέπτονται την Κωνσταντινούπολη και να αναλαμβάνουν την οργάνωση και διεύθυνση τμημάτων σε ακαδημίες. Την ίδια περίοδο, η ευρωπαϊκή τέχνη προωθήθηκε σε εθνικό επίπεδο . Τα μνημεία και οι συλλογές της πόλης αναζωογονήθηκαν όταν πρωτεύουσα της Τουρκίας ανακηρύχθηκε η Άγκυρα. Το 1924, οι πλούσιες συλλογές του Τοπκαπί έγιναν προσβάσιμες στο ευρύ κοινό, ενώ το 1935 η Αγία Σοφία μετατράπηκε σε μουσείο. Ένα φιλόδοξο πρόγραμμα αναστύλωσης της Μονής της Χώρας, με αποκατάσταση των περίφημων ψηφιδωτών της, διήρκεσε από το 1948 μέχρι το 1958, όταν και μετατράπηκε επίσης σε μουσείο.Το κίνημα του μοντερνισμού ενισχύθηκε αρχικά το 1937 με την ίδρυση του Μουσείου Ζωγραφικής και Γλυπτικής στο παλάτι Ντολμάμπαχτσε. Επίκεντρο της καλλιτεχνικής ζωής της πόλης αποτελούσε  η Αυτοκρατορική Ακαδημία Καλών Τεχνών που ιδρύθηκε το 1883 από τον Χαμντί, , κατά τα πρότυπα άλλων ευρωπαϊκών ιδρυμάτων όπως η σχολή καλών τεχνών του Παρισιού, ενώ μέχρι το 1932 αποτελούσε το μοναδικό καλλιτεχνικό κέντρο με ευρωπαϊκό προσανατολισμό στην Τουρκία.

1)     ΘΕΑΤΡΟ

Το ελληνικό θέατρο στην Κωνσταντινούπολη αναπτύχθηκε ιδιαίτερα κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, μολονότι γνωρίζουμε παραστάσεις ήδη από τις αρχές του αιώνα. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η δραστηριότητα των περιοδευόντων επαγγελματικών ελληνικών θιάσων, όπως και ερασιτεχνικών (σχολείων, συλλόγων). Το ρεπερτόριο αποτελούνταν από πλήθος ξένα και ελληνικά θεατρικά έργα όλων των περιόδων, ενώ αξιόλογη ήταν και η συγγραφή πρωτότυπων θεατρικών έργων από Έλληνες λογίους της Κωνσταντινούπολης, ιδίως κωμωδιών. Μετά το 1922, η παρουσία του ελληνικού θεάτρου στην Πόλη μειώθηκε. Με τη Συνθήκη της Λωζάννης (24 Ιουνίου 1923), και παρά το γεγονός ότι οι Έλληνες της Πόλης εξαιρέθηκαν από την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, οι Τούρκοι απαίτησαν την απομάκρυνση όλων των Ελλήνων που δεν ήταν Οθωμανοί υπήκοοι, καθώς και όσων Ελληνοοθωμανών δεν είχαν γεννηθεί στην Κωνσταντινούπολη. Η φθίνουσα λοιπόν πορεία του κωνσταντινουπολίτικου ελληνικού στοιχείου θα συμπαρασύρει τη θεατρική ζωή, που μετά το 1922 θα στηριχτεί κατά κύριο λόγο στους ερασιτέχνες, με ευχάριστη εξαίρεση τις επισκέψεις επαγγελματικών θιάσων από την Αθήνα που πραγματοποιούνται σε αραιά χρονικά διαστήματα. Επίσης επιφανή ελληνικά εκπαιδευτήρια, όπως το Ζωγράφειο Λύκειο, το Ζάππειο Παρθεναγωγείο, το Ιωακείμειο Παρθεναγωγείο,²¹ με τους εμπνευσμένους δασκάλους τους θα συνεχίζουν να καλλιεργούν στους ελληνόπαιδες την αγάπη για το θέατρο με τη διοργάνωση μαθητικών παραστάσεων ιδιαίτερα με έργα της αρχαίας ελληνικής δραματουργίας. Πέρα από το μαθητικό θέατρο, ερασιτέχνες, όπως ο θίασος της Ελληνικής Ένωσης, θα δώσουν συστηματικά το «παρών» κατά τη δεκαετία 1935-1945.Μετά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και μέχρι τις απελάσεις του 1955 και του 1964, υπολογίζεται ότι στην Πόλη υπήρχαν δεκαπέντε ερασιτεχνικοί θίασοι, δημιουργήματα των διάφορων μορφωτικών και αθλητικών σωματείων, που θα συντηρήσουν αμείωτη τη θεατρική ζωή στο Πέραν, στο Φανάρι, στο Μέγα Ρεύμα, στα Ταταύλα κ.α. με άριστα αποτελέσματα, κινητοποιώντας τη νεολαία και παρέχοντας στην ελληνική ομογένεια πνευματική ανάταση και εθνική στήριξη.

2)    ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Οι τεχνίτες της εποχής ( μέσα 19^ου -20^ο αι.) ζώντας σε μια πολυεθνική αυτοκρατορία ήταν υποχρεωμένοι να κατασκευάζουν χωρίς διάκριση κάθε είδους κτίσματα, δημιουργώντας μια κοινή γλώσσα, κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα, που ευνοούσε την ανταλλαγή μορφών, τεχνικών, ακόμα και τυπολογικών στοιχείων. Έτσι η ελληνορθόδοξη θρησκευτική αρχιτεκτονική δανειζόταν στοιχεία από την οθωμανική, ενώ οι Ρωμιοί καλφάδες έχτιζαν τζαμιά τόσο καλά όσο και εκκλησιές. Αν κάτι χαρακτηρίζει τη δράση των ελληνορθόδοξων αρχιτεκτόνων είναι η πολυμορφία και η πολυγλωσσία, κυριολεκτικά και μορφολογικά. Διαφορές στιλ παρατηρούμε στον ίδιο αρχιτέκτονα ανάλογα με τις απαιτήσεις των πελατών, είτε ο πελάτης είναι το κράτος είτε ιδιώτης.

                             

                              

                                    Εκπαίδευση 

Ακμαίες ελληνικές κοινότητες υπήρχαν σε όλες τις μικρασιατικές πόλεις και λειτουργούσαν συνολικά 2.300 ελληνικά σχολεία με 200.000 μαθητές και 5.000 δασκάλους.

Στην Κωνσταντινούπολη εδρεύουν ορισμένα από τα κορυφαία ιδρύματα ανώτατης και μέσης εκπαίδευσης της Τουρκίας,όντας λαμπρότερο παράδειγμα η Μεγάλη του Γένους Σχολή, το αρχαιότερο κεντρο ελληνισμού. Η Σμύρνη υπήρξε μεγάλο κέντρο πολιτισμού.Εκεί βρίσκονταν λαμπρές σχολές όπως η Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης, η οποία ήταν επισήμως αναγνωρισμένη από το ελληνικό κράτος. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι παρ' ότι οι νεώτεροι και διακεκριμένοι  απόφοιτοι που είχαν την ευκαιρία να φοιτήσουν στην Αθήνα, επέλεγαν στην πλειοψηφία τους, να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην μητρική τους πόλη, τη Σμύρνη. Διακεκριμένες σχολές υπήρξαν επίσης και οι ιδιωτικές.(Σχολή Αρώνη).

•          Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης:  Ήταν ένα λαμπρό μορφωτικό ίδρυμα της ελληνικής κοινότητας της Σμύρνης. Αρχικά ξεκίνησε ως ένα μικρό σχολείο με το όνομα "Σχολείο του Χριστού"το 1717.Το 1922 η μεγάλη πυρκαγιά που αποτέφρωσε το μεγαλύτερο μέρος της Σμύρνης κατέστρεψε το κτήριο της Ευαγγελικής Σχολής. Όμως η ιδέα της δεν έπαψε να ζει στις ψυχές των. Έτσι το 1934 ιδρύθηκε στη Νέα Σμύρνη πλήρες Γυμνάσιο που τον επόμενο χρόνο ονομάστηκε Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης σε ανάμνηση της παλαιάς ιστορικής Σχολής.

•   Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών : επιστημονικό κέντρο που ιδρύθηκε το 1930 στην Αθήνα, αρχικά ως Αρχείο Μικρασιατικής Λαογραφίας με σκοπό την έρευνα του ελληνισμού της Μ.Ασίας.Το 1948 μετονομάστηκε σε Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.

·         

•          Ιωνικό Πανεπιστήμιο Σμύρνης: Ήταν ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα το οποίο συστήθηκε στη Σμύρνη  κατά τη διάρκεια της Ελληνικής διοίκησης της περιοχής χωρίς όμως να λειτουργήσει ποτέ.  Στις 23 Αυγούστου του 1922, ο Καραθεοδωρή συγκέντρωσε το προσωπικό και το ενημέρωσε σχετικά με την αποχώρησή τους από τη Σμύρνη,το κλειδί του ιδρύματος το παρέδωσε συμβολικά στον Πλαστήρα.

Η οικονομική ζωή κατά την περίοδο 1922-1936

Η καταστροφή του 1922 μετέβαλε τα δεδομένα της ελληνικής κοινωνίας. Η κεντρική παράμετρος, στο τέλος των πολύχρονων πολεμικών αναμετρήσεων, ήταν η άφιξη και η αποκατάσταση του πολύ σημαντικού ρεύματος προσφύγων.  Για ένα διάστημα η άφιξη των προσφύγων φαινόταν δυσβάστακτο φορτίο για την ελληνική οικονομία. Μεσοπρόθεσμα όμως αυτή ωφελήθηκε από την εγκατάσταση των προσφύγων.

Είναι αυτονόητο ότι το ανθρώπινο κύμα ανέτρεψε όλες τις ισορροπίες και τα δεδομένα της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας.  

 

Πρόσφυγες αμέσως μετά την άφιξη τους στην Ελλάδα

Η άφιξη των προσφύγων, πέρα από το γεγονός ότι αποτέλεσε μία πρωτοφανή ανθρώπινη τραγωδία, λειτούργησε ως καταλύτης στη δυναμική της ελληνικής κοινωνίας. Ήδη, το 1923 και το 1924, οι θάνατοι από τις αρρώστιες-μάστιγες της εποχής, τη φυματίωση και την ελονοσία, πολλαπλασιάστηκαν, κάνοντας αναγκαίες και επείγουσες τις αποτελεσματικές παρεμβάσεις. Η πολιτική αστάθεια, τα μίση του διχασμού, η ανακήρυξη της δημοκρατίας, οι επεμβάσεις του στρατού και οι απόπειρες πραξικοπημάτων συσκοτίζουν το ζήτημα της αποτελεσματικότητας του κράτους και της διοίκησης.  

       Η συμβολή στην οικονομία

Οι επιδράσεις του προσφυγικού εποικισμού στη Μακεδονία είναι χαρακτηριστικό δείγμα της αξιοποίησης του επαγγελματικού δυναμικού των προσφύγων. Οι πρόσφυγες προβαίνουν στην εκτέλεση μεγάλων έργων, ανοίγουν δρόμους, κατασκευάζουν γέφυρες, εκτελούν μεγάλα λιμενικά έργα, εγγειοβελτιωτικά και αρδευτικά έργα, κυρίως σε τρεις περιοχές, στις πεδιάδες των Σερρών, της Δράμας και της Θεσσαλονίκης

Ένα μεγάλο τμήμα του προσφυγικού πληθυσμού εμφανίστηκε ως αξιόλογη και ειδικευμένη φθηνή εργατική δύναμη, παρέχοντας επιπλέον κίνητρα για τη δημιουργία νέων παραγωγικών μονάδων.

Κατ' αρχήν αναδιαρθρώθηκαν οι καλλιέργειες και η αγροτική παραγωγή πολλαπλασιάστηκε. Σε μία δεκαετία (1922-1931) οι καλλιεργούμενες εκτάσεις αυξήθηκαν περίπου κατά 50%, η γεωργική παραγωγή διπλασιάστηκε και εξασφαλίστηκε επάρκεια σε σιτηρά. Οι πρόσφυγες εφάρμοσαν την  πολυκαλλιέργεια και στήριξαν το θεσμό της μικρής γεωργικής ιδιοκτησίας

 Η άφιξη των προσφύγων αναζωογόνησε και τη βιομηχανία με νέο, ειδικευμένο και φθηνό εργατικό δυναμικό, με τη διεύρυνση της καταναλωτικής αγοράς και με τη δράση ανθρώπων με επιχειρηματικές ικανότητες. Στη δεκαετία 1922-1932, διπλασιάστηκε ο αριθμός των βιομηχανικών μονάδων. Η πρόοδος όμως δεν ήταν σημαντική, εξαιτίας κυρίως της διατήρησης των παραδοσιακών δομών λειτουργίας τους.   Η συμμετοχή των προσφύγων (ως κεφαλαιούχων και ως εργατών) ήταν μεγαλύτερη στην κλωστοϋφαντουργία, την ταπητουργία, τη μεταξουργία, την αλευροβιομηχανία και την παραγωγή οικοδομικών υλικών. 

Αρκετοί ήταν οι πρόσφυγες που αναδείχθηκαν ως επιχειρηματίες, βιομήχανοι ή μεγαλέμποροι.

Οι Έλληνες που προέρχονταν από τα αστικά κέντρα της Μικράς Ασίας και την Κωνσταντινούπολη υπερείχαν σε σύγκριση με τους αυτόχθονες σε επιχειρηματικό πνεύμα, εκπαίδευση, κατάρτιση και προοδευτικές αντιλήψεις. Ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας της ζωής τους, η

γνώση ξένων γλωσσών, οι επαφές που είχαν αναπτύξει με την Ευρώπη και η πείρα που διέθεταν τους βοήθησαν, όταν εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, να

οργανώσουν δικές τους επιχειρήσεις ή να στελεχώσουν επιχειρήσεις άλλων, προσφύγων ή γηγενών.

Η άφιξη των προσφύγων επέδρασε και στην ένταξη των γυναικών στον ενεργό πληθυσμό. Το 1930 οι γυναίκες αποτελούσαν την πλειονότητα των εργατών στην κλωστοϋφαντουργία, την καπνοβιομηχανία και τη βιομηχανία ετοίμων ενδυμάτων.

  Σεπτεμβριανά :

             Οικονομικές συνέπειες

Η αιφνιδιαστική ανθελληνική επίθεση των πογκρόμ, επέφερε τεράστιες οικονομικές ζημίες στις ελληνικές επιχειρήσεις. Μέσα σε λίγες ώρες η ελληνική οικονομική δραστηριότητα καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς, αφού τα σπίτια και οι περιουσίες των περισσότερων Ελλήνων και τα ιδρύματα της ομογένειας λεηλατήθηκαν.

 8.700 περίπου άτομα έμειναν άνεργα, αφού οι επιχειρήσεις στις οποίες εργάζονταν είχαν καταστραφεί.

 Αν και οι πρώτες εκτιμήσεις τουρκικών και ξένων τραπεζών μιλούσαν για ζημιές της τάξης του ενός ή δύο δισεκατομμυρίων τουρκικών λιρών, τον Φεβρουάριο του 1956 η τουρκική κυβέρνηση μείωσε κατά πολύ το ποσό, υπολογίζοντας τις συνολικές ζημιές σε 69.578.744 λίρες Τουρκίας, δηλ. περίπου 25 εκατομμύρια δολάρια.

Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών υπολόγισε ότι μόνο οι ζημιές που υπέστησαν οι εκκλησίες ξεπερνούσαν τα 150 εκατομμύρια δολάρια της εποχής,  ενώ σύμφωνα με εκτίμηση της ελληνικής κυβερνήσεως οι ζημιές ανέρχοντο σε 500 εκατομμύρια δολάρια.

Από το ποσό που υπολόγισε και ενέκρινε η τουρκική κυβέρνηση κατέβαλε τελικώς ποσό μικρότερο των 10 εκατομμυρίων Λ.Τ., και μάλιστα ύστερα από πολλούς μήνες, όταν η αξία της τουρκικής λίρας είχε υποτιμηθεί δραματικά. Πάρα πολλοί δικαιούχοι δεν εισέπραξαν καμία απολύτως αποζημίωση, ενώ υπήρξαν και περιπτώσεις επιχειρηματιών που, ενώ έχασαν τα πάντα.

Πηγές: Wikipedia, ebooks.edu.gr